Skocz do zawartości

Witaj na forum skupiającym największą społeczność astronomiczną w Polsce - Astropolis.pl
Zachęcamy do rejstracji, dzięki której uzyskasz dostęp do wszystkich funkcji Astropolis.pl. Po tym, jak założysz swoje konto i zalogujesz się do systemu będziesz mógł zakładać wątki, odpowiadać we wszystkich tematach, oceniać posty innych użytkowników, a także korzystać z rozbudowanego systemu komunikacji między użytkownikami. Jeśli masz już swoje konto, zaloguj się tutaj - w przeciwnym wypadku zarejestruj konto - za darmo - teraz!

SŁOWNICZEK POJĘĆ N-Ż

CZĘŚĆ A-M 

 

 

 

N
 
NGC
New General Catalogue - Nowy Katalog Ogólny, katalog został przygotowany przez duńskiego astronoma Johana Ludwiga E. Dreyera (1852 - 1926), który opublikował go w roku 1888, próbując połączyć wiele istniejących wówczas katalogów. Dreyer opublikował Nowy katalog ogólny mgławic i gromad gwiazdowych, będący katalogiem sir Johana Herschela, zrewidowanym, poprawionym i rozszerzonym w pismach wydawanych przez Królewskie Towarzystwo Astronomiczne.
 
Newton (Teleskop Newtona)
Teleskop zwierciadlany, wynaleziony przez Izaaka Newtona. Składa się z paraboloidalnego (lub rzadziej sferycznego) głównego zwierciadła wklęsłego i płaskiego, ustawionego pod kątem lustra wtórnego. Zwierciadło płaskie wyprowadza poza tubus wiązkę światła odbitego od zwierciadła głównego. Pierwszy teleskop Newtona został ukończony w 1668 roku i jest pierwszym znanym działającym teleskopem reflektorowym (zwierciadlanym).
Szerzej - http://astropolis.pl/topic/54770-reflektor-teleskop-newtona/
 
 
O
 
Obiekty głębokiego nieba
Również DSO - ang. Deep sky object) jest to termin często używany w amatorskiej astronomii do określenia obiektów znajdujących się poza Układem Słonecznym. Poza kilkoma wyjątkami, jak przykładowo M31, obiekty te nie są widoczne gołym okiem. Jaśniejsze mogą być obserwowane przy użyciu mniejszych teleskopów i lornetek. Mogą być także fotografowane przez małe teleskopy z wydłużonym czasem naświetlania (jest do tego jednak konieczny wystarczająco dobry montaż). Do efektownych obserwacji wizualnych potrzebujemy teleskopu o dużej aperturze.
Obiekty tego typu są katalogowane przez Katalog Messiera (110 pozycji) oraz o wiele obszerniejszy katalog NGC (ang. New General Catalogue), który zawiera prawie 8000 pozycji. Ciekawostką są maratony Messiera czyli próba obserwacji wszystkich obiektów z tego katalogu w ciągu jednej nocy.
 
Obiektyw
Układ optyczny soczewek, lub luster, który zbierając wpadające do niego światło, rzutuje je na płaszczyznę rejestratora obrazu; film fotograficzny, matrycę CCD , CMOS , lub płaszczyznę diafragmy okularu.
Szerzej - http://astropolis.pl/topic/54847-obiektywy/
 
Ogniskowa
Odległość optyczna pomiędzy ogniskiem obiektywu a punktem głównym obiektywu. Punkt główny w prostych obiektywach znajduje się na środku głównego elementu skupiającego czyli soczewki lub lustra. Zatem w uproszczeniu ogniskowa to odległość między lustrem lub soczewką a miejscem gdzie powstaje z nich obraz.
Od ogniskowej zależy skala obrazu w ognisku. Im dłuższa ogniskowa tym większa skala obrazu. Ma to bezpośrednie zastosowanie w fotografii. Dłuższe ogniskowe powodują, że obiekty na fotografiach są większe. Zależność pola widzenia od ogniskowej przedstawia się następująco:

Pole[stopnie] = 57,3 * szerokość detektora [mm] / ogniskowa [mm]

W przypadku obserwacji wizualnych od ogniskowej teleskopu i ogniskowej użytego okularu zależy otrzymane powiększenie obrazu. Okulary o krótkiej ogniskowej (3mm do 10mm) są stosowane do osiągania dużych powiększeń w celu obserwacji planet, gromad kulistych oraz małych powierzchniowo obiektów rozmytych (mgławich, galaktyk i komet). Częściej jednak do obserwacji komet i obiektów głębokiego nieba stosowane są okulary o dłuższych ogniskowych (10mm do 30mm, czasem nawet więcej) dające mniejsze powiększenie.
Aby obliczyć powiększenie jakie da nam okular o danej ogniskowej w naszym teleskopie możemy skorzystać ze wzoru:

powiększenie = ogniskowa teleskopu / ogniskowa okularu.

Okular
Układ optyczny soczewek, który powiększa i kieruje, obraz uzyskany przez teleskop lub obiektyw lornetki, do źrenicy oka obserwatora.
Szerzej - http://astropolis.pl/forum/254-okulary/
 
 
P
 
Parafokalność
Jest to zdolność utrzymywania stałej odległości płaszczyzny ostrości przy zmianie ogniskowej okularów, lub okulara; w przypadku zooma (okulara o zmiennej ogniskowej)
Okulary parafokalne, są to takie okulary, w których nie trzeba ponownie ustawiać ostrości, po zamianie w wyciągu teleskopu.

Parsek [skrót pc]
Jednostka odległości używana w astronomii.
1 parsek to odległość, z jakiej 1 AU jest widoczna jako łuk o długości 1 sek. kątowej.
1 pc = 3.2616 roku świetlnego = 206265 AU = 3.086·1016 m
Jednostki pochodne:
-kiloparsek (kpc) = 103 pc
-megaparsek (Mpc) = 106 pc
-gigaparsek (Gpc) = 109 pc

 
PE (Periodic Error) 
Błąd okresowy prowadzenia montażu teleskopu. Ponieważ praktycznie nie da się wykonać idealnej przekładni, zawsze występują jakieś błędy wykonania (błędy podziału, mimośrodu, nierównomiernej obróbki itp.) błędy te sumują się, najczęściej w okresie czasowym obrotu o jeden ząb głównej przekładni ślimakowej osi.
 
PEC (Periodic Error Correction) 
Korekcja błędu okresowego prowadzenia montażu teleskopu. Jest to komputerowa korekcja prędkości silnika wprowadzana do jego sterownika. Ponieważ błąd PE na wartość stałą i jest przewidywalny, tzn. można wyznaczyć jego konkretne wartości w czasie konkretnego położenia osi teleskopu, więc wprowadza się korekcję software'ową do drivera silnika, żeby zniwelować jego błędy harware'owe, czyli błąd PE.

 
Piksel
Jest to najmniejsza, możliwa do rejestracji, wyświetlania, lub wydruku, część obrazu, reprezentująca pełny zakres tonalny, lub zakres barwny.
w przypadku kolorowej matrycy aparatu cyfrowego lub kamery CCD, lub CMOS, albo wyświetlacza (np. monitora) pixel składa się z trzech subpixeli RGB, reprezentujących barwy:
R - czerwoną (ang. red)
G - zieloną (green)
B - niebieską (blue)
 
Plössl
Najbardziej rozpowszechniony tani okular o już przyzwoitej jakości, bardzo często dodawany w zestawie do wszelkiej maści teleskopów. Praktycznie każdy astroamator ma lub miał kiedyś jakiegoś Plossla. Ceny Plossli oscylują w okolicach 100-150pln Przeważnie w oprawach 1,25” choć te najdłuższe spotyka się w oprawach 2” Ich ER jest silnie powiązany z ich ogniskową i można w uproszczeniu założyć że wynosi 3/4 ogniskowej danego Plossla. Ich popularność pociąga za sobą duży rozrzut jakości wykonania od perfekcyjnej po tandetną. Przeważnie posiadają warstwy MC. Plosle o ogniskowych 6 i mniej oraz powyżej 32 mm to raczej słaby pomysł. Średnie ogniskowe to przeważnie całkiem przyzwoity obraz i znośny komfort obserwacji.
 
Pole widzenia
Patrz -> FOV
 
Powiększenie
Wielkość wyrażająca, ile razy dany obiekt wydaje się większy obserwowany przez instrument optyczny, w porównaniu z obiektem obserwowanym gołym okiem.
Powiększenie teleskopu obliczymy ze wzoru:

powiększenie teleskopu = ogniskowa teleskopu / ogniskowa okularu

Powłoki przeciwodblaskowe (antyrefleksyjne)

Układ jednej lub większej liczby cienkich warstw substancji naniesionych na powierzchnię elementu optycznego w celu zminimalizowania natężenia światła odbitego i zwiększenia natężenia światła przechodzącego.

 

Projekcja afokalna
Mylona często z Projekcją okularową, jest sposobem wykonywania zdjęć za pomocą teleskopu z zamontowanym okularem oraz aparatu wyposażonego we własny obiektyw (często cyfrowy kompakt).
 
Projekcja okularowa
Metoda fotografowania stosowana do fotografowania z lustrzankami, pomiędzy teleskop a aparat bez obiektywu, montuje się dodatkowo okular. Stosuje się do tego celu specjalne złączki projekcyjne.
 
 
R

Ramsden
Bardzo tani okular, często dawany w zestawie do najtańszych teleskopów. Charakteryzuje sie małym polem widzenia. Często wykonany w bardzo kiepski sposób. Najtańszy okular ma być najtańszy i nic więcej, więc producenci wykonują je w plastiku i po najmniejszej linii oporu. Nigdy nie widziałem tego typu okularu z powłokami MC i w przyzwoitej metalowej obudowie. Wbicie go w tuleje typu „najtańszy plastik” bardzo często skutkuje tym, że okulary te są źle skolimowane co jeszcze bardziej pogarsza dawany przez nie obraz. Najczęściej występują w obudowie 0.96”. Ich ER (Eye Relief czyli odległość od oka) oscyluje w okolicach ok 3mm , a najczęściej spotykane ogniskowe to 4-6mm. - UNIKAĆ!

RGB
Model przestrzeni barw, wynikający z właściwości odbiorczych ludzkiego oka, w którym wrażenie widzenia dowolnej barwy można wywołać przez zmieszanie w ustalonych proporcjach trzech wiązek światła o barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej.
W systemie RGB na obraz składają się właśnie trzy składowe: R-Red-Czerwony, G-Green-Niebieski, B-Blue-Niebieski. Z połączenia barw RGB w dowolnych kombinacjach ilościowych można otrzymać szeroki zakres barw pochodnych. Do przestrzeni RGB ma zastosowanie Synteza addytywna, w której wartości najniższe oznaczają barwę czarną, najwyższe zaś białą.
 
Reflektor
Czyli teleskop lustrzany składający się z 2 do 4 luster optycznych. Czym różnią się od refraktorów? Już z samej definicji wolne są od wszelkich aberracji chromatycznych, ale za to niektóre z nich obarczone są komą i astygmatyzmem, a większość z nich posiada centralne przysłonięcie czego nie ma w refraktorach, a co nieznacznie obniża kontrast uzyskiwanych obrazów. 
Teleskopy Newtona - 
http://astropolis.pl/topic/54770-reflektor-teleskop-newtona/
Teleskopy Cassegraina - http://astropolis.pl/topic/54771-teleskop-cassegraina/
 
Refrakcja atmosferyczna
Zniekształcenie promieni światła podczas przechodzenia do atmosfery. Powoduje pozorne podnoszenie się obserwowanych obiektów, zmniejszenie kąta zenitalnego. Zmiana ta jest proporcjonalna do wysokości nad horyzontem.
 
Refraktor
Teleskop soczewkowy. Jest to bardzo popularny system optyczny stosowany w astronomii i nie tylko. Każda lornetka jest podwójnym refraktorem z pryzmatycznym układem odwracającym. Refraktory (zwane też lunetami) nadają się zarówno do fotografowania planet, Księżyca i obiektów mgławicowych jak i do obserwacji wizualnych. Taki refraktor składa się z achromatycznego obiektywu i najlepiej dobrego okularu.
Szerzej - 
http://astropolis.pl/topic/54769-refraktor/
 
Rektascensja,

Jedna ze współrzędnych astronomicznych, określających położenie ciała niebieskiego na sferze niebieskiej w układzie współrzędnych astronomicznych zwanym układem równikowym równonocnym.

Jest to kąt dwuścienny pomiędzy płaszczyzną koła godzinnego punktu równonocy wiosennej (rektascensja równa 0h) a płaszczyzną koła godzinnego obiektu. Rektascensję nalicza się w kierunku na wschód, zgodnym z rocznym ruchem Słońca. Przyjmuje ona wartości z zakresu od 0h do 24h.

 

RKE
Czyli taki przeprojektowany Kellner o odwrotnym biegu promienia. Charakteryzuje się przyzwoitym polem podchodzącym do 60* i lepszym kontrastem w stosunku do Kellnera. RKE z którymi się zetknąłem były bardzo przyzwoicie wykonane, powłoki MC, metalowe obudowy, muszle oczne, wyściełane pudełka itp. Za skokiem jakościowym wykonania natychmiast idzie skok cenowy. To już nie są najtańsze okulary ale nadal najtańsze w obudowie 2", Ich wartość to ok. 2 Plossli o porównywalnej ogniskowej. Zetknąłem się tylko z okularami w 2” obudowie o ogniskowych z zakresu 26 -40mm. Mają bardzo przyzwoite ER i jedną poważną wadę. Nie za bardzo nadają się do teleskopów o światłosile F/4 – F/6. Im mniej światłosilny teleskop tym lepiej zgra się z RKE. Okular potrafi dać w nich bardzo dobre obrazy, ale w światłosilnych teleskopach ujawni duże brzegowe zniekształcenia obrazu.
 
Rozdzielczość obiektywu
Parametr obiektywu/teleskopu wynikający ze zjawiska dyfrakcji, powodującego, że nieskończenie małe punktowe źródło światła zawsze da w ognisku obiektywu krążek Airy'ego o stałych wymiarach. Każda gwiazda podwójna w dużym powiększeniu będzie widziana jako dwa krążki Airy'ego.
Maksymalna teoretyczna rozdzielczość obiektywu/teleskopu. Zależy od jego apertury oraz długości fali (koloru) gwiazdy.

 

Rozmiar kątowy
Jest to największy kąt, zawarty pomiędzy liniami prowadzącymi od obserwatora a krawędziami obiektu i jest wyrażony w [°], ['] lub ["]
° - stopień kątowy, ozn. arc.deg
' - minuta kątowa, ozn. arc.min
" - sekunda kątowa, ozn. arc.sec
1° = 60' = 3600"
 
 
S - Ś
 
Satelita
Każde ciało o względnie małej masie, obiegające inne ciało, o większej masie. Tor ruchu tego ciała nosi nazwę orbity.
Satelity dzielą się na:
- sztuczne, takie jak np. satelity telekomunikacyjne
- naturalne, zwane księżycami
 
Seeing
Wielkość, która określa stabilność atmosfery. W zależności od tego, czy atmosfera jest spokojna, czy też turbulentna, można przez teleskop uzyskać albo stabilne, efektowne obrazy obiektów niebieskich, albo nie dostrzec praktycznie żadnych szczegółów. Duże turbulencje atmosfery bardzo ograniczają zdolność rozdzielczą teleskopu, co utrudnia rozróżnianie blisko siebie położonych obiektów (np. gwiazd podwójnych lub szczegółów na powierzchni planet). 
 
Szukacz
Dodatkowa "lunetka" montowana do teleskopu umożliwiająca odszukanie i wstępną identyfikację badanego obiektu. 
 
Światłosiła
Parametr obiektywu wyrażany stosunkiem apertura / ogniskowa, np. obiektyw o aperturze 100mm i ogniskowej 500mm ma swiatłosiłę 100/500 czyli 1/5
Odwrotnością światłosiły jest przesłona: P=1/S; S=1/P
Często światłosiłę obiektywu opisuje się przez specyficzny zapis apertury np. jako F/5 (ogniskowa/przesłona)
Uwaga: zgodnie z regułami porównywania ułamków, im mniejsza liczba w mianowniku, tym większa światłosiła, czyli teleskop F/5 ma większą światłosiłę niż F/10. Czasem też można spotkać określenie "szybki teleskop" na oznaczenie teleskopu o dużej światłosile, co jest kalką z angielskiego określenie "fast telescope"
Światłosiła obiektywu wpływa bezpośrednio np. na:
-jasność obrazu w ognisku głównym (im wieksza światłosiła, tym większa jasność, - ma to bardzo duże znaczenie w astro-fotografii)
-wpływ wad optycznych obiektywu na obraz (im większa światłosiła, tym wady optyczne bardziej widoczne)
-tolerancję obiektywu na wady optyczne okularów (im mniejsza światłosiła, tym większa tolerancja)
-rozmiar krążka rozproszenia obrazu gwiazdy (im większa światłosiła tym mniejszy krążek, bez uwzglądnienia wad z poprzedniego punktu).
 
 

T

 

Terminator

Linia pomiędzy oświetloną (dzienną) a nieoświetloną (nocną) stroną ciała niebieskiego (zwykle planety lub księżyca). 

 

TLE (Two Line Elements)

Najbardziej popularny format zapisu elementów orbitalnych sztucznych satelitów Ziemi.

W systemie TLE, w postaci dwóch linii (wierszy) zapisane są parametry kepleriańskie orbit sztucznych satelitów oraz inne informacje takie jak numer satelity w katalogu USSPACECOM (United States Space Command) i NORAD, daty wprowadzenia satelity na orbitę i wygenerowania informacji TLE. System zapisu jest powszechnie używany przez NASA i NORAD.
NASA i NORAD na bieżąco podają nowe efemerydy zapisywane w systemie TLE.

 

Tranzyt

Przejście jednego ciała niebieskiego przez tarczę drugiego ciała niebieskiego, obserwowane wówczas, gdy oba ciała i obserwator znajdą się na jednej linii lub przejście ciała niebieskiego przez południk w połowie drogi między swoim wschodem a zachodem.

 

 

U

 

Układ podwójny (gwiazda podwójna)

Układ dwóch gwiazd leżących (optycznie lub fizycznie) blisko siebie.

 

Układ współrzędnych horyzontalnych

Układ współrzędnych astronomicznych, w którym oś główną stanowi lokalny kierunek pionu, a płaszczyzną podstawową jest płaszczyzna horyzontu astronomicznego. Biegunami układu są zenit i nadir. Ich położenie na sferze niebieskiej zależy od współrzędnych geograficznych obserwatora oraz momentu obserwacji, tak więc współrzędne horyzontalne opisują jedynie chwilowe położenie ciała niebieskiego.

 

Układ współrzędnych równikowych

Układ współrzędnych astronomicznych, którego kołem podstawowym jest równik niebieski. 

 

 

W

 

Wady Optyczne

Niema teleskopu, czy obiektywu idealnego, każdy rodzaj optyki obarczony jest pewnymi, mniejszymi, czy większymi wadami optyki.

Szerzej o wadach optycznych - http://astropolis.pl/topic/54793-wady-optyczne/

 

Webcam

Kamerka internetowa. Filmowanie kamerką internetową należy do jednych z najtańszych rozwiązań uprawiania astrofotografii. Taka kamerka może być zaczątkiem poważnego astrografu

 

Winietowanie

Wszelakie pociemnienia na obrazie wynikające z nierównomiernego naświetlenia poszczególnych części obrazu.
Najczęściej wynika z obcinania stożka światła biegnącego przez teleskop. Może być powodowane źle dobranymi rozmiarami tubusu, lusterka wtórnego, czy też wyciągu okularowego.
 
Wyciąg
Część teleskopu, w której montujemy okular, służy do ustawiania ostrości. Ta część wyposażenia teleskopu bywa często niedoceniana przez początkujących astro-amatorów. Dobry wyciąg okularowy jest bardzo ważnym elementem teleskopu, ale o tym z reguły dowiadujemy się znacznie później. Jeżeli chcemy używać naszego teleskopu dla celów astrofotografii, porządny wyciąg to niemalże podstawa.
Pamiętajmy o tym, że kupując swój pierwszy teleskop nie jesteśmy skazani na wyciąg montowany fabrycznie, zawsze możemy go wymienić na lepszy model.
 
 
Z - Ź - Ż
 
Zasięg gwiazdowy
Pojęcie mające określić stopień widoczności słabych obiektów przez jasność magnitudo najsłabszych obiektów obserwowanych.
Mówi się także maksymalnym zasięgu teleskopu jako zdolności teleskopu do rejestracji (w przypadku astrofotografii) lub prezentacji (w przypadku obserwacji) określonej jasności gwiazd i ciemnych obiektów. Istnieje wiele wzorów uzależniających maksymalny zasięg gwiazdowy od różnych parametrów.
 
Źrenica wyjściowa
Parametr przyrządu optycznego określający średnicę krążka światła wydostającego się z przyrządu i wpadającego do oka obserwatora. Ustalenie jego wartości polega na pomiarze lub obliczeniach – źrenica wyjściowa jest równa ilorazowi średnicy obiektywu i powiększenia przyrządu optycznego. Widoczna jest jako plamka światła na soczewce ocznej okularu. Szerokość plamki świadczy o jasności obrazu widzianego w okularze.

 

Powered By Custom Pages 2.0.3 © IPSlink.pl