Jump to content

„Urania” - najstarsze polskie czasopismo astronomiczne


Hermes1937
 Share

Recommended Posts

Rok 2009 - ogłoszony Międzynarodowym Rokiem Astronomii, jest także rokiem szczególnych rocznic dla polskiej astronomii, a dokładniej - dla Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii (PTMA). Jako oficjalną datę powstania przez wiele lat uważano rok 1921, w którym oficjalnie zarejestrowano to Towarzystwo - wtedy pod nazwą Towarzystwo Miłośników Astronomii (TMA). Jednak wcześniej - pod koniec 1919 roku - grupa miłośników astronomii założyła w Warszawie Koło Miłośników Astronomii. I z tej okazji w tym - 2009 roku - odbędą się uroczystości (i wybory) obchodów 90-lecia PTMA. O tej rocznicy pewnie będzie później sporo informacji, dlatego ja chciałbym przybliżyć historię najstarszego polskiego czasopisma astronomicznego (ukazującego się do dziś).

 

Po powstaniu, TMA wydało swoje czasopismo astronomiczne - "URANJA" (pisownia oryginalna). Pierwszy numer wyszedł na początku 1922 roku. Jego redaktorami i autorami pierwszych artykułów oraz obserwacji byli także znani astronomowie - m. in. Felicjan Kępiński i Jan Mergentaler. Układ "Uranji" był bardzo podobny do dzisiejszego: artykuły, kronika TMA, obserwacje i kalendarzyk astronomiczny. Trzeba jednak wspomnieć o tym , że w latach 1919-1922 ukazały się pierwsze (nieoficjalne) cztery numery "Uranji" wydane w niewielkiej ilości na powielaczach i można zatem "przy okazji" uznać, że również "Urania" obchodzi swoje 90-lecie istnienia.

 

Oto okładka pierwszego numeru "Uranji" z 1922 roku:

post-14903-1244385459_thumb.jpg

 

Warto podkreślić, że już w tym numerze znalazły się wskazówki, jak obserwować gwiazdy zmienne, wyniki obserwacji zakryć gwiazd przez Księżyc - oraz - uwaga: artykuł z cyklu, "Jak wykonać amatorski teleskop" !!

 

W numerze 3-4/1923 "Uranji" podano wykaz członków, którzy należeli już do PTMA. Na liście znajduje się ponad 150 osób. Wymienię niektórych, szczególnie znanych wówczas astronomów i miłośników astronomii z tej listy:

Maciej Bielicki, J. Danilewicz, M. Ernst, Jan Gadomski, Stefan Kaliński, Felicjan Kępiński, Jan Mergentaler, Lucjan Orkisz, Feliks Przypkowski, Eugeniusz Rybka, Andrzej Sołtan, Antoni Wilk, Kazimierz Zarankiewicz.

Ostatni z moich zbiorów numer "Uranji" sprzed II Wojny Światowej - to nr 4/1937 roku:

post-14903-1244385468_thumb.jpg

 

Ukazało się jeszcze kilka numerów do 1939 roku.

 

Pierwszy po Wojnie ukazał się w 1946 roku - oto okładka "Uranii" nr 1-2/1946:

post-14903-1244385480_thumb.jpg

 

W nim - artykuły m. in. J. Gadomskiego, F. Kępińskiego, J. Mergentalera. S. Piotrowskiego.

 

Ostatni numer "Uranii" (o numerze chronologicznym: 672) wydawany przez PTMA wyszedł w 1997 roku. Oto okładka tego numeru (12/1997):

post-14903-1244385493_thumb.jpg

 

W tym czasie zapadła odgórna decyzja o połączeniu dotychczasowej "Uranii" (miesięcznika) i kwartalnika "Postępów Astronomii" (wydawanych przez PTA) i od tego czasu czasopismo ukazuje się (co dwa miesiące) pod nazwą "Urania - Postępy astronomii". "Urania..." zyskała na szacie graficznej. Ale większość członków PTMA mówi, że to nie NASZA "Urania" i jako przykłady podaje pozycje, które były w "starej" "Uranii" - dotyczące życia oddziałów PTMA, obserwacji, porad, etc, których w obecnej "Uranii..." nie ma, albo są w wersji miniaturowej. Ale o szczegółach pisać nie będę. (Na Forum Astro4u była swego czasu dyskusja na ten temat: http://astro4u.net/yabbse/index.php?topic=4606.0 )

 

Na zakończenie ciekawostki. Było kilka numerów "Uranii", które przeszły do historii.

Niżej przedstawiam okładkę numeru 11 z roku... No właśnie, którego ?? :o:ha:

post-14903-1244385514_thumb.jpg

 

Ukazał się też 13 numer "Uranii" z roku 1955. Numer-żart, napisany i powielony (podobno) aż w... trzech egzemplarzach (mam jeden z nich... :D ). Więcej o tym numerze pisałem na stronie Oddziału PTMA w Warszawie, w dziale "Kronika". Oto okładka i dwie ilustracje z numeru (wszystko zrobione przez kilku znanych astronomów zawodowych): :D

post-14903-1244385604_thumb.jpg

 

 

W lutym 2002 roku w CAMKu w Warszawie odbyła się konferencja, poświęcona 80-leciu "Uranii" z udziałem wszystkich (żyjących) redaktorów "Uranii". Na zakończenie wystąpił znany astronom, autor wielu książek astronomicznych, prof. Andrzej Wróblewski z referatem poświęconym "Uranii" (sam był wieloletnim redaktorem naczelnym tego czasopisma). A ponieważ nagrywałem (i filmowałem) prawie całą uroczystość (chyba 3 godziny), przedstawię fragment początku referatu prof. Wróblewskiego (nagranie będzie dostępne przez pewien czas).

Redaktorami "Uranii" przez prawie 90 lat byli m. in.: Felicjan Kępiński, Eugeniusz Rybka. Lucjan Orkisz, Jan Gadomski, Stefan Piotrowski, Włodzimierz Zonn, Andrzej Wróblewski, Ludwik Zajdler, Krzysztof Ziołkowski i obecnie - Andrzej Woszczyk.

 

P.S. Dodam jeszcze znalezioną w internecie kopię pierwszej strony numeru 2/1920 "Uranii" - tego jeszcze "powielaczowego"... (jak wspomina prof. A. Wróblewski, egzemplarze te są wyjątkowymi "białymi krukami"):

post-14903-1244412968_thumb.jpg

Edited by Hermes1937
Link to comment
Share on other sites

Niżej przedstawiam okładkę numeru 11 z roku... No właśnie, którego ?? :o:ha:

 

No ładnie. Ten numer to pewnie czytał sam Jan III Sobieski :icon_eek::ha:

Link to comment
Share on other sites

Witam,

 

dodam jeszcze następujące linki związane z historią "Uranii":

 

zilustrowany referat prof. Andrzeja Wróblewskiego podczas uroczystości 80 lat "Uranii":

http://postepy.camk.edu.pl/80lat.html

http://postepy.camk.edu.pl/upa1_2003.html

 

oraz informacje ze strony Oddziału PTMA w Warszawie:

Dział Historia

oraz więcej szczegółów dotyczących 13 numeru "Uranii" z 1955

Cały numer (nową kopię, nie oryginał) można obejrzeć w Oddziale PTMA w Warszawie - po wcześniejszym umówieniu się w tej sprawie...

 

Hermes

Edited by Hermes1937
Link to comment
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Share

  • Recently Browsing   0 members

    • No registered users viewing this page.
  • Our picks

    • Migracja Astropolis na nowy serwer - opinie
      Kilka dni temu mogliście przeczytać komunikat o wyłączeniu forum na dobę, co miało związek z migracją na nowy serwer. Tym razem nie przenosiłem Astropolis na większy i szybszy serwer - celem była redukcja dosyć wysokich kosztów (ok 17 tys rocznie za dedykowany serwer z administracją). Biorąc pod uwagę fakt, że płacę z własnej kieszeni, a forum jest organizacją w 100% non profit (nie przynosi żadnego dochodu), nie znalazłem w sobie uzasadnienia na dalsze akceptowanie tych kosztów.
        • Thanks
        • Like
      • 44 replies
    • Droga Mleczna w dwóch gigapikselach
      Zdjęcie jest mozaiką 110 kadrów, każdy po 4 minuty ekspozycji na ISO 400. Wykorzystałem dwa teleskopy Takahashi Epsilon 130D i dwa aparaty Nikon D810A zamocowane na montażu Losmandy G11 wynajętym na miejscu. Teleskopy były ustawione względem siebie pod lekkim kątem, aby umożliwić fotografowanie dwóch fragmentów mozaiki za jednym razem.
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 48 replies
    • Przelot ISS z ogniskowej 2350 mm
      Cześć, po kilku podejściach w końcu udało mi się odpowiednio przygotować cały sprzęt i nadążyć za ISS bez stracenia jej ani razu z pola widzenia. Wykorzystałem do tego montaż Rainbow RST-135, który posiada sprzętową możliwość śledzenia satelitów.
      Celestron Edge 9,25" + ZWO ASI183MM. Czas ekspozycji 6 ms na klatkę, końcowy film składa się z grup 40 klatek stackowanych, wyostrzanych i powiększonych 250%.
      W przyszłości chciałbym wrócić do tematu z kamerką ASI174MM, która z barlowem 2x da mi podobną skalę, ale 5-6 razy większą liczbę klatek na sekundę.
      Poniżej film z przelotu, na dole najlepsza klatka.
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 72 replies
    • Big Bang remnant - Ursa Major Arc or UMa Arc
      Tytuł nieco przekorny bo nie chodzi tu oczywiście o Wielki Wybuch ale ... zacznijmy od początku.
       
      W roku 1997 Peter McCullough używając eksperymentalnej kamery nagrał w paśmie Ha długą na 2 stopnie prostą linie przecinajacą niebo.
       
      Peter McCullough na konferencji pokazał fotografię Robertowi Benjamin i obaj byli pod wrażeniem - padło nawet stwierdzenie: “In astronomy, you never see perfectly straight lines in the sky,”
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 16 replies
    • Jeśli coś jest głupie, ale działa, to nie jest głupie - o nietypowych rozwiązaniach sprzętowych
      Sformułowanie, które można znaleźć w internetach jako jedno z "praw Murphy'ego" przyszło mi na myśl, gdy kolejny raz przeglądałem zdjęcia na telefonie z ostatniego zlotu, mając z tyłu głowy najgłośniejszy marsjański temat na forum. Do rzeczy - jakie macie (bardzo) nietypowe patenty na usprawnienie sprzętu astronomicznego bądź jakieś kreatywne improwizacje w razie awarii czy niezabrania jakiegoś elementu sprzętu  Obstawiam, że @HAMAL mógłby samodzielnie wypełnić treścią taki wątek.
        • Haha
        • Like
      • 43 replies
×
×
  • Create New...

Important Information

We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.