Jump to content
Sign in to follow this  
Paether

Obiekt Tygodnia 21.11.2016 - Messier 103 (NGC 581, Collinder 14)

Recommended Posts

Autorem niniejszego odcinka Obiektu Tygodnia jest Paweł Trybus. Miłej lektury!

 

Wiosną 1781 roku francuski astronom Pierre Mechain zanotował odkrycie nowej gromady gwiazd, którą opisał "grupa gwiazd pomiędzy Epsilon i Delta w nodze Kasjopei". Zaproponował Charlesowi Messierowi dodanie tego obiektu do mającego się wkrótce ukazać „Catalogue des nebuleuses et des amas d’etoiles”. Co ciekawe, Messier nie miał okazji samemu zweryfikować odkrycia Mechaina i zaobserwować M103 (podobna sytuacja miała miejsce w przypadku M101 i M102) przed publikacją Katalogu. Przyjaciołom wierzy się na słowo, prawda? Pierwsze wydanie Katalogu zawierało właśnie 103 obiekty (M104 - M110 dodano znacznie później), więc dzisiejszy Obiekt Tygodnia jest ostatnim "oryginalnym", który za życia obserwował Charles Messier.
M103 bardzo łatwo znaleźć, znajduje się ok. 1 stopnia na wschód od gwiazdy Ruchbah (delta Cas), prawie dokładnie na linii łączącej delta i epsilon Cas. Mapka z Pocket Sky Atlasu (źródło:IAU and Sky & Telescope magazine (Roger Sinnott & Rick Fienberg) wyjaśnia wszystko:

mapa.png

 

To jedna z najmniejszych gromad otwartych ujętych w Katalogu Messiera, na niebie zajmuje zaledwie 6 minut kątowych (6'). W rzeczywistości gwiazdy ją tworzące zajmują obszar o średnicy 9-15 lat świetlnych (zależnie od źródeł). Jasność wizualna gromady to 7.4 mag, a klasa Trumplera III2p (czyli "oderwana gromada bez wyraźnej koncentracji, średnio jasna, uboga w gwiazdy (<50)). Tak naprawdę jednak w gromadzie wyodrębniono na pewno 172 składniki, przypuszczalnie jest ich sporo więcej. To "przypuszczalnie" sprawia, że różnie określana jest odległość gromady od Ziemi, w przedziale 8000 - 9500 lat świetlnych (zależnie od źródeł).
Spójrzmy na kilka zdjęć:

 

12.jpg
źródło: Fort Lewis College Observatory – Department of Physics & Engineering

233.png
źródło: Lynn Easley, www.astrobin.com

 

 

M103 nazywana jest niekiedy "Christmas Tree Cluster" i rzeczywiście przypomina choinkę. Interesująca rzecz - najjaśniejsza gwiazda na czubku "choinki" wcale nie należy do gromady! To gwiazda podwójna Struve 131, zgodnie z tą stroną jej składniki o jasnościach 7.3 i 9.9 mag dzieli 13.9 sekund kątowych (13.9") i bardzo ładnie rozbija je już duża lorneta. Towarzystwo odległe jest od Ziemi zaledwie o kilkaset lat świetlnych (wg http://scienceblogs.com/startswithabang/2013/09/16/messier-monday-the-last-original-object-m103/)i przypadkowo wpakowało się w kadr. Ale przyznacie, do "choinki" pasuje w sam raz!
Większość gwiazd w obrębie M103 to młode, niebieskie kule rozżarzonego gazu, o jasności wizualnej 10-11 mag. Wyjątkiem jest spektakularna żółto-czerwona gwiazda w środku, najdroższa bombka na choince :-) Ocenia się, że wiek M103 to zaledwie ok. 25 mln lat, czyli jakieś 30% wieku Plejad! A wspomniana już odległość ok. 9000 lat świetlnych czyni z M103 prawdopodobnie najbardziej oddaloną od Ziemi gromadę otwartą z Katalogu Messiera. Co prawda M103 "leci" w naszym kierunku z prędkością 37 km/s, ale bez obawy, jest jeszcze daleko!

Bardzo lubię spoglądać na M103, zwłaszcza jesienią, gdy niedługo Święta. Nie odmówiłem sobie tej przyjemności również kilka dni temu i skierowałem ku Kasjopei lornetę 37x100. W gromadzie udało mi się wyodrębnić ok 12 gwiazd, a czerwona w środku to rzeczywiście "najdroższa bombka", wygląda przepięknie. Co prawda gromadka jest mała, ale w bardzo bogatym w gwiazdy otoczeniu (wszak leży praktycznie na tle Drogi Mlecznej) robi wrażenie.
Refraktor FS102 w powiększeniu 66x pozwolił dostrzec około 20 gwiazd, ostrych jak szpileczki. Przy 117x było ich jeszcze więcej, ale widok nie przypadł mi do gustu, za duże powiększenie do tej apertury.
Co innego w dużych Newtonach. Odnotowałem w dzienniku obserwacyjnym widok M103 w Taurusie 330 przy 158x oraz w Newtonie 18" przy 150x, coś pięknego! Można śmiało użyć większych powerów, gdy lustro zbiera mnóstwo światła.

W handlu i reklamach już Święta na całego, w radiu lada chwila zaczną puszczać "Last Christmas", a wysoko na niebie w Kasjopei świeci malutka "choinka". Spróbuj na nią zerknąć przy najbliższej okazji i daj znać, jak poszło!

 

źródła:

Wikipedia, http://www.astrophoton.com/trumpler_class.htm, http://messier.seds.org/m/m103.html, http://www.messier-objects.com/messier-103/, http://stelledoppie.goaction.it/index2.php?iddoppia=5808

  • Like 3

Share this post


Link to post
Share on other sites

Jedną choinkę niebieską już znam, ale w Jednorożcu (NGC 2264).

 

Dla mnie M 103 to bardziej mala kopia "pasa Oriona". Może dlatego, że do tej pory oglądałem ją tylko w małych powiększeniach lornetkowych (10x50).

Aż się boję spojrzeć w większym powerze, bo nieraz doznawałem rozczarowania przy innych obiektach. Większe powiększenie zabijało powab i tajemnice mieniących się, jaśniejacych drobnym, gwiezdnym pyłem gromad, których obrazy rozpalały wyobraźnię.

 

Ostatnio miałem tak z M38 w Woźnicy. Super widok w 10x50, 15x70 ale w 16" plus bino z 2x25mm to było rozczarowanie, choć obraz przestrzenny, to gromada za dobrze widoczna, za duża, za blisko... :g:

 

Edited by robi

Share this post


Link to post
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Sign in to follow this  

  • Recently Browsing   0 members

    No registered users viewing this page.

  • Our picks

    • Zobaczyć powierzchnię Wenus.... - mapa promieniowania termicznego (sezon 2020)
      Zacznę od zdjęcia a potem będą technikalia, opisy zbierania materiału oraz informacje o obróbce
      6 maja faza Wenus zmalała poniżej 20% więc zaczął się najlepszy okres kiedy możemy podejmować próby rejestracji promieniowania termicznego powierzchni Wenus. Czas ten potrwa mnie więcej 17-18 maja kiedy to planeta będzie już zbyt blisko Słońca i kontrast zmaleje uniemożliwiając (lub utrudniając) rejestrację tego zjawiska.
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 30 replies
    • Własny guider? Ależ to bardzo proste !
      "Guider? Ależ to bardzo proste". Co to jest guider to raczej większość z nas wie. Jak dobrać jego parametry do posiadanego setupu - uuuuu... tu już gorzej. Nie wdając się w rozważania naukowe chcę Wam dziś zaproponować prosty i świetnie działający guider dla setupów głównych o skali obrazu 1.5 arcsec/piksel i mniejszej, czyli od 1.5 do nieskończoności ( wiadomość dla Taysona).
        • Love
        • Like
      • 44 replies
    • Montaż "Wirus 2020"
      A właściwie montażyk. Ponieważ mam od niedawna drukarkę 3D zająłem się analizą projektu podlinkowanego przez Gayosa w temacie o wydrukach 3D.
        • Love
        • Like
      • 117 replies
    • Astropolis w czasie pandemii - informacje o reklamie
      Nie chcę w tym miejsc rozwodzić się na temat aktualnej sytuacji epidemicznej (słyszymy to wszędzie z dużą intensywnością) więc przejdę od razu do rzeczy. Wielu członkom naszej społeczności wirus skomplikuje życie w sferze ekonomicznej i ten post chciałbym dedykować dla nich (dla nas?).
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 17 replies
    • MGAB-V249 - nowy rodzaj gwiazd zmiennych!
      Gwiazdy zmienne można poszukiwać na dwa sposoby. Obserwujemy losowy fragment nieba w poszukiwaniu obiektów zmieniających swój blask lub korzystamy z archiwalnych danych pomiarowych wykonanych przez różne obserwatoria astronomiczne (np. ASAS-SN, ZTF).
        • Love
        • Thanks
        • Like
      • 11 replies
×
×
  • Create New...

Important Information

We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.